HIT PARADE N° 2 DES MBWAKELA
HIT PARADE N° 2 DES MBWAKELA
Le samedi passé, nous vous avons proposé un article sur les * mbwakela* dans la chanson congolaise, en essayant de les décortiquer sous plusieurs angles. Deux amis, Tundanonga et Joseph Pululu y ont contribué en ajoutant quelques éléments supplémentaires . Notre ami Emmanuel Kandolo nous à quant à lui communiqué en coulisses une liste impressionnante des chansons "mbwakela".
Vu l’ampleur et le nombre des mbwakela dans nos chansons, nous pouvons avancer que ce mode d’expression est le reflet de la communication dans notre société où la pudeur amène les individus à fustiger les comportements des autres d'une façon voilée de manière à donner libre cours à plusieurs interprétations.
Le « mbwakela » dans la mesure où il a tendance à généraliser sert également à moraliser les membres d’une société caractérisée par la solidarité. Dans ce cas son but n’est pas seulement de régler les comptes, mais d’aider les autres à corriger leurs erreurs et à se conformer aux us et coutumes.
Nous avons à cet égard sélectionné les chansons de Johnny Bokelo et le Conga, de l’African-Fiesta et de l’OK-Jazz qui illustrent la généralisation des mbwakela :Camarade ya ndoki de Bokelo stigmatise tous ceux qui courtisent les femmes des leurs amis ; Sawa ayaki mozemba de l'African Fiesta met en relief l’avarice des hommes à l’égard des femmes libres ; Zando ya malonga de la même formation dénonce la gabegie financière de la bourgeoisie bureaucratique au Congo durant les année ’60 ; Bandeko ya mibali de Franco met l’accent sur l’insouciance des frères(intellectuels) à l’égard de leurs sœurs ;…..
Nous clôturerons ce chapitre en auditionnant la célèbre chanson « Tailleur » que Franco, le roi des "Mbwakela" avait destinée à un homme politique bien connu.
Messager
Ndeko Messager,
Na sujet na yo sur ba mbuakela, nakoki kobakisa ba nzembo lokola oyo :
Le roi des "mbwakela"
- « Nakobala oyo motema elingi », Vicky, O.K Jazz (Vicky abuakela belle famille na ye. Eya kosalema que azala musicien congolais ya liboso oyo asala mariage religieux);
- « Na weli boboto », Vicky, African Jazz (Vicky azongiselaki ba fans ya O.K.Jazz mpo ba criaki na trahison que a sundoli O.K.Jazz mpe na Franco na wele) ;
- « Dit Tonton », Vicky, O.K. Jazz (Vicky abuakela Franco suite na conflit ewutaki na gestion ya O.K. Jazz) ;
- « Conseil d’ami », Vicky, Lovy du Zaïre (Vicky abuakela Franco sima ya bokabuani mpe ko longue na ye na O.K. Jazz mpo Franco akomaki koloba trop) ;
- « Où est le sérieux? », Franco, O.K. Jazz (Franco abuakela Youlou tango alonguaki mpe akeyi kokota na Lovy du Zaïre ya Vicky bien que Franco asombelaki ye voiture na ba meubles oyo a sengaki mpo aboya ko landa Verkys na création ya orchestre Vévé) ;
- « Bisalela », Franco sous couvert Lutumba, O.K. Jazz (Franco abuakela Marguerite « Maguy », épouse ya Prospère Mandrandele, ancien Directeur ya Bureau Politique ya M.P.R. Au fait, Maguy a repoussaki ba avances ya Franco mpo na kondima litoyi ya Dominique Sakombi Inongo. Wuta akomaki ko bima na Sakombi, na kanda wana nde abuakelaki ye nzembo oyo) ;
- « Mario », Franco, O.K. Jazz (Wana lisusu kaka Maguy mpo a continuaki ko repousser ba avances ya Franco) ;
- « Voyage na Bandundu », Pépé Ndombe, O.K. Jazz (Pépé abuakela Rochereau suite na conflit ya kolongua na Afrisa pour O.K. Jazz) ;
- « Course au pouvoir », « Chicotte », Franco, O.K. Jazz (Franco azongisela Jean Kwamy eyano na ndenge a qualifiaki ye de « faux millionnaire » mpo na ko justifier bokabuani kati na bango na O.K. Jazz) ;
- "Faux millionnaire", Jean Kwamy, African Fiesta Vita (Kwamy a palola Franco mpo abandaki ko tenir ba promesses te lolenge ba yokanaki bango babale) ;
- « Songi Songi », Rochereau, African Fiesta National (Rochereau abuakela Capitaine Denis Ilosono, Secrétaire particulier ya President Mobutu, mpo ye nde afundaki ye que abuakeli Président Mobutu mbokela na liwa ya Etienne Kashama Nkoyi, Conseiller ya Président Mobutu) ;
- « Mokili ebonguani », Sam Manguana, Festival des Maquisards (Manguana contre Rochereau suite na départ na ye na African Fiesta National mpe akeyi kosala Festival des Maquisards) ;
- « Bolingo ya bougie », Kwamy (pour le compte de Franco), O.K. Jazz (Franco abuakela épouse ne ye, Pauline Masuba) ;
- « Kashama Nkoy », Rochereau, Afican Fiesta National (Rochereau contre le Président Mobutu suite na liwa suspect ya Etienne Kashama Nkoy) ;
- « Toyebi nganga na bino », Nico Kasanda, African Fiesta Sukisa (Nico contre Rochereau en réponse na « Likala ya moto » tango ba silaki kokabuana na African Fiesta Vita) ;
- « Likala ya moto », Rochereau, African Fiesta National (Mbokela contre Nico) ;
- « Tika nameka », Rochereau, African Fiesta National (Rochereau contre Grand Kallé, suite aux critiques de ce dernier) ;
- « Le bucheron », Franklin Boukaka ( Abuakela ba despotes nionso oyo bazali na tête ya ba pays africains) ;
- « Tailleur », Franco, O.K. Jazz (Franco contre Kengo wa Dondo). Kengo wa Dondo azalaki Président ya Conseil judicaire, Commissaire d’Etat (Ministre) ya justice mpe Procureur général de la République tango akangaki Franco na mokolo mua 10 octobre 1979 mpe asambisami na Cou suprême ya justice (mpo azalaki Chevalier ya Ordre
National du Léopard. Mpo na kokanga ye, esengelaki Président Mobutu a signer ordonnance ya destitution ndenge Kengo asengaki mpe azwuaki destitution wana mpe e permettaki ye akanga Franco) na mokolo mua 16 octobre 1979, suite na exécution publique ya ba nzembo « Hélène » na « Jackie » mpe na mise en circulation ya ba cassettes audio na yango, conformément na article 175 §4.
Quiconque aura chanté, lu, récité, fait entendre ou proféré des obscénités dans des réunions ou lieux publics devant plusieurs personnes et de manière à être entendu de ces personnes, sera puni d'une peine de servitude pénale de huit jours à un an et d'une amende de vingt-cinq à mille zaïres ou d'une de ces peines seulement.
Neti Kengo azalaki na pouvoir ya juge et parti, a senga mpe a faire condamner Franco na lourde peine ya un an ya prison ferme mpe na 25.000 Zaïres ya amende. Ndenge moko mpe na ba nduliste oyo ba participaki na ba nzembo wana : Desouin, Isaac Musekiwa, Simaro, papa Noël, Checain, Thierry, Gégé, Capitana, Mackos, na Flavin. Bango bans oba kangamaki na prison centrale ya Makala.
Avant wana, na procès, Kengo ayokisa mama Mbunga Makiese, mama na Franco, ba cassettes wana mpe atuna avis na ye sur na ba insanités nionso wana mpe sur procès verbal, mama a condamna ba nzembo wana mpe a désavoua Franco.
Na Makala, batu ebele bazalaki koya kotala ba nduliste ya O.K. Jazz. Sima ya 11 jours ya boloko wuta condamnation, Kengo a décider transfert ya Franco na prison ya Luzumu mpo azala na isolement total. Kuna, Franco akokaki te, abandi dépression mpe Kengo andimi internement na ye na Centre Neuro-Psycho-Pathologique (C.N.P.P.) ya Kinkole mpe sima ya 22 jours ya incarcération (en plus ya mikolo mia détention provisoire, basala au total 1 mois), Président Mobutu a signer ordonnance ya grâce présidentielle mpe Franco na ba nduliste nionso ya O.K. Jazz ba retrouver liberté na bango. Sima ya sanza mibale, Président Mobutu azongiseli ye médaille ya Chevalier ya Ordre national du Léopard ;
- « Ba nkoko ba boyi », Verkys, Vévé ( Verkys abuakela Franco via Youlou). Verkys azalaki nduliste ya O.K. Jazz mpe en même temps secrétaire particulier ya Franco. A ce titre, ayebaki makambo na ba nzela mingi ya ba leaders mibale ya O.K. Jazz, Vicky na Franco mpe abandaki ko voyager na bango souvent na poto, hors orchestre, mpo na ba affaires etali ba activités ya batu oyo mibale. Na ba voyages wana, Verkys abandaki mpe ko apprendre ba rouages ya monde musical mpe na lolenge Franco abandaki ko dribler ba nduliste ya O.K. Jazz. Nionso oyo ebandaki kopesa ye mayele mpe ye moko akomaki kosala Franco ba tours tee moke moke aye ko monter ba Editions na ye ya miziki. Par ailleurs, Gilbert Youlou azalaki nduliste mpe mista monene ya Verkys na O.K. Jazz, protéger ya Vicky mpe ce dernier nde a forma ye na discipline ya art musical mpe na lolenge ya koyemba na ndenge elongobani.
Na cadre ya ba tours oyo Verkys abandaki kosala Franco, ba yaki ko bebana suite na ba nzonzing oyo ebimaki na ba Editions Vévé mpe Franco a suspendre Verkys sans pour autant Youlou azala mpe frapper na mesure wana pendant que azalaki mpe na kati ya likopa wana. Sima ya mua mikolo, Verkys akeyi na poto mpe asombi voiture na ye. Tango awuti ko dédouaner yango na Matadi, na nzela ya retour na Kinshasa, asali accident grave mpe sango etamboli que Verkys akufi !!! Avant wana, Youlou atekaki Verkys epayi ya Vicky na Franco que a intéresser ye ba kende kosala mouvement na bango. Na kofunda wana a sengi geste fort de la part de Vicky na Franco mpo ba retenir ye na O.K Jazz. Ba sombeli Youlou nionso asengaki mpe a continuer ko nourrir Verkys na ba faux espoirs tee na ndenge eyaki kobima polele que azalaki nde fiti !!! Yango wana tango Verkys abikaki na liwa ya accident, a soupçonnaki que ezali biloko ya Franco par délégation na Youlou mpo basalela ye mabe, akufa. Kasi, nkisi wana esimbi te mpo ba nkoko na ye, Verkys, ba boyi akufa. Likambu wana eyaki lisusu ko s’amplifier suite na liwa ya Bavon, na ba circonstances oyo tosila kolobela awa mpe na rôle ya Youlou na Franco na mokolo wana.
En réponse ya mbuakela ya Verkys, Franco na Youlou ba zongisaki sous la signature ya Youlou, « Likweyi » ;
- « Maseke ya meme », Bavon Marie-Marie, Negros succès (Bavon Marie-Marie abuakela Franco suite na biloko abuakelaki ye mpe ba bocages ya mitindo nionso) ;
« 1 x 2 = Mabe», Youlou, Kamikaze Loningisa (Youlou abuakelaki Franco en réponse na « Mamou ») ;
- « Etape », Maximilien (Max) Mongali, Zaiko Langa Langa (Abuakela copine na ye, Mimi Lita, tango aboyaka ye mpe akomi kobima na Roger Alphonse Kitima Bin Ramazani tee na tango abali ye comme deuxième épouse) ;
- « S.O.S. Maya », Jossart, Zaiko Langa Langa (Jossart abuakela Verkys). Verkys akomaki kobima na épouse ya Jossart, Marie-Thérèse Mboso (M.T.). Cette dernière, a sengaki na Jossart a futela ye billet akende ko tambola na poto. Na bolingo wana, Jossart afuteli ye billet mpe apesi mbongo mpo na séjours na Belgique na France. Koya Marie-Thérèse ayaki wana, nzoka nde ye na Verkys ba pesanaki rendez-vous banda kala wuta na Kinshasa que baya ko kutana na poto mpo na baslaa ba aventures na bango loin ya ba regards na ba indiscrétions. Nzoka nde tango bango bazali kokanisa que mutu azali komona bango te ndenge bazali ko tourner na Paris na Bruxelles wana, mutu akomona bango te, lokuta. Batu bazali ko mona bango mpe ba téléphoner, ba komeli Jossart que M.T. na Verkys bolingo makasi moyen te. Na retour na bango différer mpo na ko tromper vigilance na Kinshasa, Jossart abeta M.T. lokola a boma ye mpe na kobeta wana, M.T. akokaki lisusu te, a avouer nionso batu bayebisaki Jossart na phone mpe na mikanda mpe a confirmer ba détails nionso. Sima, Jossart akiteli Verkys epayi na ye, na Eyala, na Kasa-Vubu. Abenga Verkys na bala bala, directement a banda ye bitumba na bala bala. Sima ya wana, Verkys, neti azalaki na contrat na Zaiko, akati yango mpe abotoli ba instruments nionso mpe Zaiko ekoti mayi. Mpo na koboma Zaiko, Verkys a sali Langa Langa Stars mpe azwui ba éléments minene ya Zaiko lokola Roxy Tshimpaka, Eovloko na Bozi. Na molongo, Joe Mali mpe akendaki na bango.
Sima ya prés d’une année nde Zaiko eyaki ko reprendre miziki, ezwi ba instruments ya sika mpe Jossart abuaki « S.O.S. Maya ».
- « Moseka Budja » Gaby Lita, Stukas (Lita contre Evoloko tango akomaka kobima na nzele ya Evoloko, Béatrice Bumba) ;
- « Sans préavis », Kester Emmeneya, Victoria (Kester contre Koffi, suite na ndenge Francine abimaka na Koffi mpe ekaboli bango à tel point que asengi na Kester abima na ndako esika babandaki kofanda na Bandal, sur Maduda. Yango nde cause ya divorce kati na bango) ;
- « Andranda », Koffi Olomide, Quartier Latin (Koffi abuakela papa Wemba sima ya passe ye asalaki ye sur demande présente na ye moko papa Wemba mpo na Kamono) ;
- « Place Vendôme », Modogo J.F.F. (Abuakela Niarcos le Ngatshie)
Etc. Peut-être suite na mbala ya sima…
Patriotiquement,
Emmanuel Kandolo
1.Camarade ya Ndoki
2.Sawa ayaki mozemba
3.Zando ya malonga
4.Bandeko ya mibali
5.Naloba loba pamba te
6.Tailleur